موارد ديگري كه در مورد مسموميت حاد و مزمن بايد بدانيم

    بيشتر مواد شيميايي مي توانند باعث مسموميت حاد و مزمن گردند كه ميزان مسموميت بستگي به شرايط تماس دارد. اثرات زيان آوري كه در نتيجه اين دو نوع مسموميت ايجاد مي شوند كاملاً متفاوت مي باشند.

 

 - مسموميت حاد

   در مورد مسموميت هاي حاد اطلاعات بيشتري نسبت به مسموميت هاي مزمن وجود دارد. اطلاعات حاصله از مسموميت هاي حاد معمولاً از مطالعه بر روي حيوانات و تماس آنها  با مقادير زياد مواد شيميايي بدست مي آيد. تماس ناگهاني و اتفاقي، نشست مواد و حالت هاي اضطراري نيز به مسموميت هاي حاد در مورد انسان اضافه مي گردد.

اثرات مضر ممكن است موقتي باشد نظير حساسيت و سوزش پوست يا حالت تهوع، اين اثرات ممكن است هميشگي باشد، نظير كوري، جاي زخم حاصل از سوختگي با اسيد، آسيب هاي مغزي و نظاير آن. مسموميت حاد اغلب بعد از چند دقيقه يا چند ساعت بعد از تماس با مواد شيميايي ديده مي شود ولي نمونه هايي نيز وجود داشته كه عوارض در زمان طولاني تري ظاهر گرديده است. براي نمونه علائم بيماري در اثر تماس با مقادير زياد نوع خاصي از آفت كش‌ها ممكن است در دراز مدت بروز پيدا كند.

 

-  مسموميت مزمن

بيشتر دانش ما در مورد مسموميت‌هاي مزمن از مطالعه و آزمايش بر روي حيوانات حاصل مي‌شود، علاوه بر اين، بيشتر يافته‌ها در نتيجه مطالعه روي گروه‌هاي شغلي در تماس با مواد شيميايي مي‌باشد در تماس چند ساله، بطور كلي مسمويت مزمن پس از گذشت چند سال بعد از اولين تماس با مواد شيميايي ظاهر مي‌شود. بيماري‌هاي ناشي از مسمويت‌ مزمن، به دليل تماس ناگهاني با مواد شيميايي اتفاق نمي‌افتد، جهت توضيح، فلوريد سديم و هگزان نرمال به عنوان نمونه انتخاب شده است.

تماس با فلوريد سديم (NaF) در غلظت‌هاي خيلي كم (نظير مقاديري كه در خميردندان و آب شرب وجود دارند)،‌در طول چند سال اثرات مضر و زيان آوري به همراه ندارد، در حقيقت مقادير كم فلورايد سديم، اثرات مفيدي براي دندانها دارند. اگر چه، در صورتيكه غلظت بيشتري از فلوريد سديم وارد بدن شود، در استخوانها و اسكلت بدن ته‌نشين مي‌شوند رسوب مي‌كنند، در ابتدا فلوريد رسوب كرده در استخوانها، مشكلي ايجاد نمي‌كند، اما بعد از چند سال تماس مداوم با آن علائم بيماري‌هاي استخواني و مفصلي ممكن است بروز كند.

هگزان نرمال در بدن رسوب نمي‌كند بلكه، در كبد به مولكولهاي ديگري شكسته مي‌شود. يكي از مواد حاصل از شكسته شدن هگزان نرمال، به سلول هاي عصبي در انگشتان دست و پا حمله مي‌كند، اين نوع سلولها به راحتي ترميم و جايگزين نمي‌شوند. با ادامه تماس با اين ماده براي ساليان زياد، آسيب و تخريب سلول‌هاي عصبي افزايش مي‌يابد و به جايي مي‌رسد كه علائم بيماري در اعصاب انگلشتان دست و پا ظاهر مي‌شود.

يك مورد ويژه در مورد مسموميت‌هاي مزمن، سرطان مي‌باشد. تماس مواد با تعدادي از مواد شيميايي در مدت طولاني ممكن است باعث ايجاد سرطان شود. اغلب مردم تصور مي‌كنند، يكبار مواجهه با عامل سرطان زا منجر به پيشرفت سرطان مي‌گردد. اگر چه هنوز دليل محكم و قاطعي وجود ندارد كه نشان دهد، بعد از يكبار تماس سرطان ظاهر نخواهد شد اما تمام وقايع ثبت شده نشان مي‌دهند كه قبل از بروز سرطان هاي پيشرفته به تماس‌هاي مكرر و طولاني مدت نياز مي‌باشد.

 

مسموميت و خطر (Hazard)چه تفاوت‌هايي دارند؟

اغلب اين عقيده وجود دارد كه اثر مقادير كمي از مواد شيميايي منجر به بروز مسموميت مي‌شود، پس آن ماده شيميايي بسيار خطرناك است. در صورتيكه اگر ماده شيميايي خيلي خيلي سمي با بكارگيري اقدامات احتياطي و پيشگيرانه و با مراقبت كافي مورد استفاده
قرار گيرد مي‌تواند خطرات خيلي كمي براي سلامتي ايجاد كند. به بيان ديگر، ممكن است يك ماده شيميايي كه سميت كمي دارد به دليل استفاده نامناسب و بدون احتياط، صدمات زيادي به سلامتي انسان بزند. مسموميت‌ ميزان سمي بودن ماده را نشان مي‌دهد و يكي از مشخصات تغيير ناپذير ماده شيميايي مي‌باشد ولي خطر (Hazard) چنين نيست، بلكه شكل متغير و قابل دسترس از يك ماده شيميايي است. خطر (Hazard) احتمال بروز مسموميت در اثر روش مصرف و مقدار بكار گرفته شده و نحوة دخيره كردن آن مي‌باشد. «ماهيت سمي بودن ماده شيميايي را نمي‌توان تغيير داد اما امكان بروز خطر را مي‌توان كنترل كرد يا به حداقل رساند».

  منبع : مركز ايمني و بهداشت حرفه اي كانادا